साहेबाच प्रमोशन

लेख 18 वा : साहेबाच प्रोमोशन..

(यापूर्वीचे सर्व 17 लेख या   https://gamatijamati.blogspot.com   या लिंक वर उपलब्ध आहेत)

आधीच शासनातील पदांबाबत जनमानसात प्रचंड गैरसमज असतात... उदा. - मंत्रालयातील सहायकला सचिव म्हणणे, RTO inspector ला RTO म्हणणे, एकतर PSI  म्हणणे नाहीतर  डायरेक्ट SP ..मधलं काहीच नाही,  IAS ला आयुष्यभर collector म्हणणे वगैरे.. हे selection grade वगैरे असले(बिनकामाचे!)  प्रकार  तर साहेब सोडून कोणालाच माहीत नसतात.... त्यामुळे समाज आधीच साहेबाला मोठा साहेब  समजत असल्याने(गैरसमजाने का होईना!!) साहेबाला  त्याच promotion झाल हे सुद्धा सांगायची विशेष  सोय राहत नाही...!! काही पद तर शासनात अशी आहेत की जिथं 20-25 वर्ष प्रोमोशनच होत नाही, असल्या साहेबांना तर सार्वजनिक जीवनात प्रोमोशनवर बोलायचीच सोय नाही!!

 बरं promotion चा वेग आणि ज्या पदावर साहेब पदोन्नत होत आहे त्या  पदाच्या अधोगतीचा वेग समानुपाती असतो हे समीकरण तर ठरलेलच, त्यामुळे कामाचं स्वरूपही विशेष बदलत नाही..म्हणजे वरून आलेल साहेब सगळं खालीच ढकलायचा, आता आणखी जरा वरून खालीच ढकलनार एवढंच..... !!

 तरी पण साहेब आपल्या स्टाफ मध्ये तसेच त्याला  नियमित भेटणाऱ्या व्यक्तींसोबत हौसेने चर्चा करून त्यांना सांगत  असतो की आता promotion होणार, एक दोन महिन्यात होणार, थोड्याच दिवसात होणार वगैरे.... दोन महिन्याचे चार महिने,  सहा महिने, वर्ष होऊन जातं पण नुसत्याच चर्चा ....साहेबाला  आता या विषयाचा  पार वीट येतो ...मग साहेब हा विषय काढायचं सोडून देतो..!!   पण आधी साहेबानेच गावं पेटवले असल्यामुळे आता साहेबाला जो येतो तो विचारतो ..कधी होणार.!!.. घरचेसुद्धा गप बसून देत नाहीत ..नेमकं सांगा अजून किती दिवस लागणार.. किती दिवसाच पीठ दळून आणायचं , किती दिवसाचा किराणा आणायचा इथपर्यंत.. !! साहेब हतबल असतो!!..काही साहेब हे सगळं प्रकरण संघटनेवर विनाकारणच  शेकवत असतात, असले साहेब काही झालं की " संघटना काहीच करत नाही" असला बेचव डायलॉग मारून मोकळे होतात(संघटनेसाठी असले साहेब काय करत असतात तो संशोधनाचा विषय असतो पण याठिकाणी त्यावर चर्चा नको, संघटना हा  विषय वेगळ्या लेखात हाताळण्यात येईल.) शेवटी कंटाळून साहेब यावर चर्चा करायचं सोडून देतो..….

या चर्चांमुळे exit mode असलेल्या साहेबाच कामावर लक्ष नसतय आणि हा  साहेब जाणारच आहे हे स्टाफला माहीत असल्याने स्टाफ पण साहेबाने सांगितलेलं जास्त मनावर घेत नाही(एरव्ही देखील ते फार मनावर घेत होते असे काही नाही!!)..अशा अवस्थेत बऱ्यापैकी साहेबाच कार्यालयावरील नियंत्रण सुटलेलं असल्याने साहेबाला सुद्धा प्रोमोशन  होणं अत्यंत आवश्यक असते....

तसे प्रोमोशन हा प्रकार जरी ऐकायला कर्णमधुर वाटत असला तरी   हा प्रकार सगळ्याच साहेबाना आवडतो असा अजिबात भाग नाही..बऱ्याच विभागामध्ये अशी काही पद आहेत ज्यावरून पुढे साहेब प्रोमोशनच घेत नाहीत!! ..कारण काही साहेबांना   सध्या काम करत असलेले पद 'संपन्न' वाटत असल्याने  आणि तेथेच 'लक्ष्मी' कृपा असल्याने  promotion नकोच ही भावना काही साहेबांची असते ..(खरं तर  औदसेला लक्ष्मी म्हणण्याचा प्रकार गंभीर  आणि या 'लक्ष्मी'च  शास्त्रोक्त समर्थन करणे  अजून अतिगंभीर!!) )... तर काहींना चक्राकाराच्या चक्रात मान अडकण्याची भीती वाटत असल्याने promotion नको असते., तर काहींना प्रोमोशनने मिळणाऱ्या पदाच्या जबाबदाऱ्या आणि कटकटी नको असतात... म्हणजे आमची कोणाला पण साहेब म्हणायची तयारी आहे ..पण खरे 'साहेब' आम्हीच अशी ही promotion नाकारण्यामागची मानसिकता!!

पण हे सगळं चालू असताना   पदोन्नतीसाठी पात्र असलेले साहेबांची त्यासाठी आवश्यक असणारी कागद गोळा करायची लगबग सुरू असते...whatsapp चे नवे ग्रुप तयार होतात.. त्यावर नुसत्या गप्पा... असं करू, तसं करू... पण मुंबईला हेलपाटे मारायला कुणी तयार होत नाही( आणि काही गुपचूप जाऊन येतात ते कुणाला समजून पण देत नाहीत!)..अशा परिस्थितीत दोन चार   अतिउत्साही तथा सध्याच्या पदावर आणि विशेषतः posting ला वैतागलेले अथवा promotion नंतर चांगल्या ठिकाणी already setting लावलेले  असे  साहेब जरा पुढाकार घेऊन नेतृत्व हातात घेऊन मुंबईवाऱ्या करत असतात(असले प्रासंगिक नेते मुंबईकरांनाही आवडतात आणि सहकारी साहेबांणादेखील)....हे नेते मुंबईला जाऊन सर्वांच्या एकत्रित 'शुभेच्छा' देऊन येतात( हे नेतेच पुढील प्रक्रियेमध्ये 'सूत्रांच्या' भूमिकेत असतात)..काही साहेबांना असल्या 'सदिच्छा' त्यांच्या तत्वात बसत नसल्याने त्यात ते सहभागी होत नाहीत..काही साहेबांच्या हे तत्वात बसत असलं तरी कशाला 'सदिच्छा ' वाया घालवायच्या, बाकीच्यांच्या सदिच्छामधून आपला उदधार होणारच आहे  या भावनेतून ते पण सहभागी होत नाहीत......पण एकदा ' सदिच्छा' पोहचल्या की मग प्रशासन गतिमान होते,  प्रोमोशनच्या  प्रक्रियेचा वेग वाढतो, त्रुटींची संख्या आपोआप कमी होऊ लागते, फाईलचा प्रवास  top gear वर चाललेला असतो !! फाईलच्या location ची माहिती रेखांश अक्षांशा सहित सुत्रांमार्फत सगळ्या साहेबाना मिळत असते...सगळं एकदम Pro motion मध्ये!!!!   .(हे 'सूत्र' मात्र सहकारी साहेबांच्या फोनला मात्र पार वैतागून जातात, आणि सहकारी साहेब पण त्यांना जरा बोर झालं तरी काय करावं म्हणून या सूत्राना फोन करून त्यांना पण  बोर करत असतात .)

   एकदाची file clear होऊन येते!!

एवढ्या दिवस  एकजिवाने एकत्रित प्रयत्न करणारे साहेब अचानक  strategic mode वर जातात  आणि वैयक्तिक प्रयत्न सुरू करतात...!! विभागाचे options देण्यासाठी खलबत सुरू होतात, सगळे एकमेकांना पाण्यात पहायला लागतात, कोणीतरी प्रस्ताव मांडतो की आपण सर्वांनी एकत्रित विचार करून विभागाचे preferances भरू पण काही साहेब याला पण हरताळ फासतात..!!. जिथं posting पाहिजे तिथली फिल्डिंग लावण्याचा कार्यक्रम जोरदार सुरू होतो... हे साहेब एकमेकांना फोन करून तू कुठे पोस्टिंग  घेतोय वगैरे विचारून अंदाज बांधत  असतात....कोण किती खरं बोलतंय हे शेवटपर्यन्त समजत नाही!!  बरेच साहेब जास्तीत जास्त शिफारस पत्र गोळा करण्याच्या उद्योगात रमून जातात... तर काही साहेबांना असल्या पत्रावळ्यावर  भरोसा नसतो, ते थेट जाऊन एक घाव दोन तुकडे(आपण सुज्ञ आहात!)...हे असले उद्योग  करण्यासाठी बरेच साहेब या अटीतटीच्या काळात  medical leave वर असतात..याच पत्र घे, त्याच पत्र घे, याला भेट त्याला भेट...नुसती लगबग!!!

एकदाची posting ची order येते.. 

थोड्याफार साहेबांच्या मनासारखं झालेलं असतंय.. बाकीच्यांची अखिल महाराष्टात यथेच्छ फेकाफेक...!!

काही साहेब तर ही order आल्याबरोबर पुढच्या posting च planning सुरू करतात!! म्हणजे सेवेसाठी नोकऱ्या की बदल्यांसाठी नोकऱ्या हे सुद्धा कधी कधी समजत नाही...

अशा पद्धतीने साहेब नवीन ठिकाणी रुजू होतो...

आणि मग पुन्हा एकदा नवीन साहेब!!...मला असच पाहिजे, तसच पाहिजे,मी असच करणार, तसच करणार.... आणि मग काही दिवसांनी ... आपलं तस काय नसतय, आपल्याला कसं पण चालतय, तुम्ही म्हणताल तस वगैरे वगैरे!!!

क्रमशः

©गोविंद खामकर

(टीप:  'साहेब सिरीज' मधील यापूर्वीचे सर्व लेख   https://gamatijamati.blogspot.com  या link वर   उपलब्ध आहेत तसेच आमचे मित्र ओमप्रकाश यादव साहेब यांच्या ग्रामविकास दूत app वर देखील उपलब्ध आहेत

#साहेब सिरीज)